Władysław Stanisław Reymont – noblista, autor „Chłopów”, obserwator życia wsi – na scenie Teatru Nowego w zupełnie nowej odsłonie.
„Sprawiedliwie” to współczesne odczytanie jego szkicu powieściowego z 1899 roku, uznawanego za wstęp do „Chłopów”. Spektakl Ewy Platt odsłania naturalistyczny świat, który paradoksalnie wchodzi dialog ze współczesnością dużych miast, rozwijających się technologii i nienadążającym za nimi humanizmem. Losy Jaśka Winciorka i wiejski samosąd niespodziewanie spotykają się z dzisiejszym hejtem i cancel culture.
Dawne mechanizmy, współczesne emocje
Historia młodego chłopa, który po ucieczce z więzienia wraca do rodzinnej wsi – to opowieść o człowieku skazanym przez wspólnotę.
Reymont pokazuje, jak tłum wymierza sprawiedliwość na własną rękę, kierując się gniewem, uprzedzeniem i przekonaniem o własnej racji. Jak moralny relatywizm racjonalizuje przemoc, kiedy wymierzana jest w tak zwanej „słusznej sprawie”. Powiedzenie „kto nie z nami, ten przeciwko nam” usprawiedliwia prześladowanie, niesprawiedliwość i poniżenie, daje komfort oprawcom i homogenicznej zbiorowości.
To znany również współcześnie mechanizm, który codziennie obserwujemy w zbiorowych wyrokach wydawanych w komentarzach, w fali nienawiści i publicznych linczach, które skazują ich ofiary na izolację. Nawet jeśli są jedynie dyskusją w social mediach sprawiają, że gniew tłumu bierze górę nad empatią, prawdą i potrzebą zrozumienia i wysłuchania.
Kozły ofiarne – kiedyś i dziś
Zbiorowości od zawsze potrzebowały kozła ofiarnego, który uniesie ciężar cudzych win, frustracji i lęku. Niezawiniony w swej istocie stał się figurą, którą należy poświęcić, by usankcjonować ciemną stronę człowieczeństwa z jej najniższymi instynktami. Dziś, to często wykluczeni przez opinię publiczną lub internetową wspólnotę „biorą” na siebie tę rolę i przyjmują publiczne potępienie, nagonkę, wykluczenie. Tym samym, powtarzają znany i stary mechanizm, który po „złożeniu ofiary” pozwala wrócić do codzienności, a zbiorowa przemoc usprawiedliwia i zmywa odpowiedzialność z oprawców. Reymont znał ten świat od środka, sam doświadczył surowości i bezwzględności wiejskiego życia, kiedy jako młody chłopak pracował jako dróżnik na kolei. To z tego doświadczenia bierze się jego bezlitosny realizm i zrozumienie dla złamanych przez system i odrzuconych przez zbiorowość bohaterów.
Głos najmłodszego pokolenia twórców
„Sprawiedliwie” to finał rezydencji teatralnych Reymont od_nowa, dzięki którym młodzi twórcy ponownie weszli w dialog z klasyką polskiej literatury. Swoje szkice sceniczne zaprezentowali publiczności oraz komisji. W ten sposób wyróżnienie zyskała realizacja Ewy Platt, która wygrała możliwość realizacji pełnoformatowego spektaklu w Teatrze Nowym.
Ewa Platt to jedno z najciekawszych nazwisk młodego pokolenia twórców teatralnych. Laureatka konkursu Nowy Yorick, nagradzana na polskich i międzynarodowych festiwalach, współpracowała m.in. z Lukiem Percevalem w hamburskim Thalia Theater. Absolwentka Akademii Teatralnej w Warszawie i Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, tworzy teatr intensywny emocjonalnie, bezkompromisowy i głęboko współczesny.
Jej spektakle to zderzenie klasyki z aktualnymi pytaniami o wspólnotę, przemoc i moralność.
Spektakl dla młodych
„Sprawiedliwie” to pozycja obowiązkowa dla młodych ludzi, którzy żyją w świecie sieciowych emocji – zachwytu i hejtu, lajków i nienawiści. To spektakl o tym, jak łatwo ulec manipulacji i jak trudno zatrzymać się, zanim powiemy „sprawiedliwie” tam, gdzie chodzi o zwykłą zemstę.
To opowieść o gniewie, potrzebie przynależności i o tym, jak cienka jest granica między wspólnotą a tłumem. Reymont z końca XIX wieku okazuje się boleśnie współczesny – bo zmieniły się narzędzia przemocy, ale nie ludzkie mechanizmy.
Prapremiera spektaklu „Sprawiedliwie”
21 listopada 2025
Mała Scena Teatru Nowego im. Kazimierza Dejmka w Łodzi
Reżyseria | Adaptacja: Ewa Platt
Dramaturgia: Zuzanna Pajowska
Scenografia: Anna Rogóż
Ścieżka dźwiękowa: Dominik Ossowski, Mateusz Sochań
Asystent reżyserki: Paweł Audykowski
Występują: Damian Sosnowski (Jasiek), Monika Buchowiec (Winciorkowa), Magdalena Kaszewska (Tekla), Paweł Audykowski (Sołtys), Michał Kruk (Walek), Sławomir Sulej (Ksiądz), Katarzyna Żuk (Dziedzicowa), Matylda Wojsznis (gościnnie) (Nastka)
Zadanie współfinansowane ze środków Miasta Łodzi
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
