Wydarzenia minione

MICHAŁ WITKOWSKI - urodzony w 1975, jeden z najgłośniejszych polskich pisarzy. Autor m.in. dwóch zbiorów opowiadań Copyright (2001) i Fototapeta (2006) oraz powieści Lubiewo (2005), tłumaczonej na dwadzieścia języków (angielski przekład nominowany do The Independent Foreign Fiction Prize). Finalista Nagrody Literackiej NIKE 2006, laureat Nagrody Literackiej GDYNIA 2006, nominowany do NIKE 2007 i laureat Paszportu „Polityki” za powieść Barbara Radziwiłłówna z Jaworzna-Szczakowej (2007). Prawa do wydania tej książki, jak również opublikowanej w 2009 Margot, sprzedano do kilku krajów; na podstawie tych utworów przygotowano także spektakle teatralne.

zwiń

O książce

Ingeborg Bachmann i Paul Celan Czas serca. Listy. Przełożyła Małgorzata Łukasiewicz. Wydawnictwo a5, Kraków. Data premiery: 5 listopada 2010.
Tłumaczenia dokonano przy pomocy Programu Promocji Przekładów Goethe-Institut.

Ingeborg Bachmann (1926-1973) i Paul Celan (1920-1970) to dwie wybitne indywidualności powojennej literatury niemieckojęzycznej. Ich korespondencja, zgodnie z życzeniem spadkobierców, miała ukazać się dopiero w 2013 roku. Nieoczekiwanie pozwolenie na druk listów obojga poetów przyszło wcześniej i opublikowana w wydawnictwie Suhrkamp w 2008 roku książka stała się literacką sensacją. Do rąk czytelników trafił nie tylko wyjątkowy dokument powojennego życia intelektualnego, ale przede wszystkim poruszająca historia intymnego związku, który do tej pory był – również dla badaczy literatury – wielką tajemnicą. Do korespondencji Bachmann i Celana dołączono także listy żony tego ostatniego, Giséle Lestrange oraz szwajcarskiego pisarza Maxa Frischa, z którym od 1958 roku związana była Ingeborg Bachmann. Czas serca, jak słowami Paula Celana została nazwana ta książka, to opowieść o trudnej miłości, o rzadkich chwilach szczęścia, zwątpieniu, rozpaczy i wyobcowaniu, a także o przejmujących życiowych losach obojga poetów, zakończonych w obu przypadkach tragiczną śmiercią. Paul Celan pożegnał się z życiem w 1970 roku poprzez samobójczą śmierć w Sekwanie, trzy lata później Ingeborg Bachmann usnęła w swoim rzymskim mieszkaniu z papierosem w łóżku. Zmarła kilka dni później wskutek wywołanych pożarem oparzeń.

Krytycy literaccy od początku tropili ślady tego niezwykłego uczucia i duchowego związku w twórczości obojga poetów, stawiając mniej lub bardziej daleko idące hipotezy. Opublikowane listy Celana i Bachmann pokazują niezbicie jak wiele ich dzieło zawdzięcza tej znajomości. Po śmierci Paula Celana Ingeborg Bachmann dopisała do leżącego już u wydawcy manuskryptu najbardziej znanej jej powieści Malina baśniowy tekst zatytułowany Tajemnice księżniczki von Kagran, który dzisiaj odczytywany jest jako epitafium dla zmarłego poety. Ale postać Celana pojawia się też w późniejszych fragmentach książki. Senna wizja nawiązująca do jego losów i losów ich miłości kończy się poruszającym wyznaniem: Moje życie dobiegło końca, bo on w czasie transportu utonął w rzece. On był moim życiem. Kochałam go bardziej od mojego życia.
Marzeniem bohaterki legendy o księżniczce von Kagran było spotkanie z ukochanym „za dwadzieścia wieków”. Mamy nadzieję, że - w sensie metaforycznym - spotkanie takie nastąpi już teraz.

zwiń

O autorach listów:

Paul Celan urodził się 23 listopada 1920 roku w żydowskiej rodzinie w Czerniowcach jako Paul Antschel. W jego domu posługiwano się językiem niemieckim. W 1942 roku jego rodzice zostali deportowani, więcej ich nie zobaczył, zginęli w obozie w Michajłowce. Najpierw poeta dowiedział się o śmierci ojca (zmarł na tyfus), na przełomie 1942/43 roku dotarła do niego wiadomość o zamordowaniu matki strzałem w potylicę. Sam trafił do obozu pracy. Poliglota, wszechstronnie wykształcony, świetny znawca literatury i botaniki, błąkał się po Europie. Drugą część życia spędził w Paryżu. Tam w kwietniu 1970 roku skoczył do Sekwany. Paul de Man nazwał go jednym z najważniejszych współczesnych poetów. Nic dziwnego, że wnikliwie czytali Celana najważniejsi filozofowie XX wieku: Martin Heidegger, Hans-Georg Gadamer i Jacques Derrida.

Ingeborg Bachmann urodziła się w austriackim Klagenfurcie 25 czerwca 1926 roku. Jej ojciec należał do NSDAP. Studiowała filozofię, psychologię i germanistykę. Doktorat – nader krytyczny – poświęciła myśli Martina Heideggera. Zmarła tragicznie w Rzymie 17 października 1973. Słowa listów zebranych w tomie Czas serca wyraźnie dźwięczą echem w prozie Bachmann, zaś jej najważniejszą powieść, powieść o miłości niemożliwej – Malinę (wydaną rok po śmierci Celana) – postrzega się nawet jako hommage dla kochanka-poety. Izabela Sellmer napisała o tym związku, iż nie został zerwany „w konsekwencji samobójczej śmierci Celana, lecz dopiero jesienią 1973 roku, kiedy to na skutek ciężkich poparzeń umiera Ingeborg Bachmann”.

zwiń

O tłumaczce:

Małgorzata Łukasiewicz jest jednym z najwybitniejszych tłumaczy literatury niemieckiej w Polsce.
Studiowała w Wyższym Studium Języków Obcych (1970) oraz na Wydziale Nauk Społecznych (1979) Uniwersytetu Warszawskiego. Tłumaczy literaturę piękną i filozoficzną z języka niemieckiego. Debiutowała w 1975 jako tłumaczka na łamach miesięcznika Literatura na Świecie. Od 1976 do 1989 r. działaczka opozycji demokratycznej w PRL-u. W 1981 r. była redaktorką „Tygodnika Solidarność” i Komitetu Wydawniczego Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce internowana (do 1982 r.). Od 1988 do 1995 r. była redaktorką w Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”. Jest członkiem Robert-Walser- Gesselschaft, Polskiego PEN Clubu (od 1988 r.) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989 r.).
Jest laureatką wielu nagród, mi.in Pro Helvetia ( 1989), nagrody fundacji Boscha ( 1991), nagrody im. Hermanna Hessego ( 2008). Jest autorką monografii Roberta Walsera i zbioru szkiców literackich Rubryka pod różą. Mieszka w Warszawie.

Przekłady: Georg Simmel, Socjologia (1975)
Hans-Georg Gadamer, Rozum-słowo-dzieje (1979)
Jürgen Habermas, Teoria i praktyka (1979)
Robert Walser, Rodzeństwo Tonner (1984)
Heinrich Böll, Opiekuńcze oblężenie (1986)
Hermann Hesse, Siddhartha (1988)
Hermann Hesse, W słońcu dawnych dni (1988)
Ferdinand Tönnies, Wspólnota i stowarzyszenie (1988)
Richard Wagner, Pierścień Nibelungów (1988-1989)
Robert Walser, Jakub von Gunten (1988)
Patrick Süskind, Pachnidło (1990; liczne wznowienia)
Robert Walser, Przechadzka (1990)
Theodor W. Adorno i Max Horkheimer, Dialektyka oświecenia (1995)
W.G. Sebald, Czuję. Zawrót głowy (1998)
Theodor W. Adorno, Minima Moralia (1999)
Jürgen Habermas, Filozoficzny dyskurs nowoczesności
Hermann Hesse, Tomasz Mann, Korespondencja
Fryderyk Nietzsche, Radosna wiedza (2008)

zwiń

Autor, przyjaciel Sołżenicyna, podjął trud ukazania wielowymiarowego, trudnego do uchwycenia tytułowego fenomenu autora Archipelagu GUŁag. Człowieka, który nieustannie prowokował, stawiał przed innymi, a przede wszystkim przed sobą nowe wyzwania. To on obudził Francję z miłej komunistycznej drzemki, on zarzucił Stanom Zjednoczonym, które go przyjęły, moralny relatywizm i rozpasaną konsumpcję. To o nim Anna Achmatowa mówiła, iż „jest jak latarnia, ze świeżością w duszy, pełen werwy, młodości, szczęścia. Zapomnieliśmy już, że istnieją tacy ludzie. Oczy ma jak szlachetne kamienie”.
Georges Nivat ukazuje, iż Sołżenicyn jest autorem, od którego wciąż możemy się dużo nauczyć, a możliwe, że najważniejsza lekcja dopiero przed nami.

zwiń