teatr +

Poeci pokolenia 68’ – Bierezin, Jaskuła, Sułkowski, Skompska

Krakowski Salon Poezji w Łodzi

11 lutego / godz. 12:30 / Akademicki Ośrodek Inicjatyw Artystycznych / ul. Zachodnia 54 / KUP BILET

 

ZDJĘCIA

 

Nowa Fala – kontrkulturowa generacja poetycka obecna w polskim życiu literackim w latach 1968-1976. Skupiała poetów dla których przeżyciem pokoleniowym był Marzec 68 (a także kontestacyjne ruchy młodzieżowe na Zachodzie) i Grudzień 70. Wielu z nich po 1976 roku współtworzyło drugi obieg wydawniczy. Główną ideą Nowej Fali był bunt przeciwko zastanej literaturze i próba literackiego rozpoznania obcej i złowrogiej rzeczywistości społeczno-politycznej. Gry lingwistyczne wykorzystujące wieloznaczność języka, język konkretu i publicystyki, gazety i propagandy, ulicy i pism urzędowych, liryka apelu i odezwy, parodia i groteska, cały ten poetycki kolaż, demaskowały i obnażały prawdziwe intencje propagandowej nowomowy.


Nową Falę tworzyli m.in. autorzy tekstów programowych tego nurtu: Julian Kornhauser i Adam Zagajewski (Świat nie przedstawiony (1974)), Stanisław Barańczak (Nieufni i zadufani (1971), Ironia i harmonia (1973)) oraz Ryszard Krynicki, Jerzy Kronhold, Stanisław Stabro, Krzysztof Karasek, Leszek Szaruga, a także łodzianie: Jacek Bierezin, Zdzisław Jaskuła, Witold Sułkowski. Na marginesie można tu wspomnieć wczesną twórczość Lucyny Skompskiej, która w debiutanckim zbiorku Miłość śmierć totalizator sportowy (1974) z ironią pisała, że „wiersz miał się wcale nie kończyć / tak jak nie kończy się rzeczywistość i nasze radosne trwanie” i że „metafora nie chwyta i nie obejmuje / a tylko łudzi i oddala”. Niektórzy badacze próbują także członków istniejącej w Łodzi w latach 1967-1971 grupy „Centrum”, Andrzeja Biskupskiego i Kazimierza Świegockiego, zaliczyć do nurtu nowofalowego, lecz oni sami generalnie określali się jako autentyści spod znaku Czernika.


Życiorysy Bierezina (ur. 1947), Sułkowskiego (1943), Jaskuły (1951) wpisane są w najnowszą historię i kulturę Polski i Łodzi. Połączyły ich wspólne związki z opozycją demokratyczną, wspólne pasje artystyczne wywodzące się z poetyki nowofalowej i wspólne redagowanie przez nich (wraz z Tomaszem Filipczakiem i innymi) niezależnego czasopisma literackiego „Puls”, które ukazywało się w Łodzi od 1977 r. do stanu wojennego. Wiersze Bierezina, autora książki Wam (1974), objętego całkowitym zakazem druku w kraju, drukował pod jego własnym nazwiskiem Instytut Literacki w Paryżu. W latach 80-tych po przymusowym wyjeździe z Polski poeta zamieszkał w Paryżu, gdzie był m.in. redaktorem naczelnym wydawnictwa „Kontakt” i współpracował z radiem „Wolna Europa”. Zginął tragicznie w 1993 roku potrącony przez samochód na Pont de l’Alma. Sułkowski uprawiał prozę poetycką. Swój debiutancki tom Szkoła zdobywców (1976) opublikował w Instytucie Literackim w Paryżu. Po zwolnieniu z internowania wyemigrował do USA. Do 1983 był członkiem redakcji emigracyjnej kontynuacji „Pulsu”, a następnie pracował w rozgłośni Głos Ameryki. Współredagował także pismo „2B (To Be)”. Zmarł w Łodzi w 2003 r. podczas urlopu, który spędzał w Polsce. Jaskuła, autor Maszyny do pisania (1984), gospodarz legendarnego salonu artystycznego Na Wschodniej, pozostał w latach 80-tych w kraju, po transformacji ustrojowej odnalazł swoje miejsce, był nie tylko poetą, tłumaczem i krytykiem literackim, ale także dyrektorem łódzkich teatrów – Nowego i Studyjnego, reżyserem teatralnym i wykładowcą akademickim. Odszedł w 2015 roku.

 

Andrzej Strąk